Rritemi bashkë

Në një ditë të mbushur, edhe një faqe e mirë mund të mjaftojë. Nana Magazine nis nga kjo ide: të mbledhë në një vend pyetje të familjeve, përvoja të treguara me kujdes dhe ide të vogla që mund t’i përshtatim në jetën tonë.

Numri zero, “Rritemi bashkë”, është hyrja jonë. Tetë lexime të shkurtra lidhin jetën në familje me lojën, librat, natyrën dhe vende që mund t’i zbulojmë së bashku. Zgjidhni një faqe, provoni një aktivitet dhe kthehuni kur të keni dëshirë.

Çfarë duam të ndërtojmë

• Dy numra në muaj, me tema të përzgjedhura dhe ritëm që lë hapësirë për lexim.
• Biseda me profesionistë, të publikuara pasi të konfirmohen pjesëmarrja dhe përdorimi i mendimit të tyre.
• Burime të dukshme aty ku japim informacion faktik dhe korrigjime të qarta kur një tekst duhet përditësuar.
• Hapësira komerciale të shënuara hapur, që lexuesi ta kuptojë kur një përmbajtje është e paguar.

Një revistë me vend për familje të ndryshme

Nuk ka një mënyrë të vetme si duket një familje ose si organizohet dita e saj. Nënat, baballarët, gjyshërit dhe kujdestarët mund të kenë kohë, mundësi dhe përvoja të ndryshme. Duam që lexuesi të gjejë ide për t’i përshtatur, pa u krahasuar me një shtëpi të përsosur.

Temat e ardhshme do të zhvillohen hap pas hapi. Për çdo zë të ftuar do të shkruajmë qartë kush po flet dhe në çfarë roli. Asnjë emër në listën tonë të kërkimit nuk do të paraqitet si bashkëpunëtor pa pranuar vetë.

Vazhdon në faqen tjetër →

Kur dikush pyet “Çka të duhet?”, përgjigjja nuk është gjithmonë gati. Mund ta bëni më konkrete duke shkruar disa punë të vogla dhe duke i ndarë me njerëzit që janë të gatshëm të ndihmojnë. Kjo listë është një propozim organizimi: përdorni vetëm pjesët që ju përshtaten.

1. Shkruani punën, jo vetëm emrin

Në vend të “dikush merret me blerjet”, shkruani “Besa merr porosinë të martën”. Vendosni pranë secilës punë një emër dhe një kohë të përafërt. Personi që e merr përsipër mund të konfirmojë kur e ka kryer.

2. Mbajeni listën të shkurtër

• Blerjet dhe marrja e porosive.
• Larja, tharja dhe palosja e rrobave.
• Rregullimi i kuzhinës dhe nxjerrja e mbeturinave.
• Marrja e një fëmije tjetër nga kopshti ose shkolla, vetëm me marrëveshjen dhe autorizimin e nevojshëm.
• Një telefonatë për të koordinuar vizitat, nëse familja e dëshiron.

3. Bini dakord për vizitat

Një mesazh i shkurtër mund të jetë i mjaftueshëm: “Këtë javë na përshtaten vizita të shkurtra, me marrëveshje paraprake.” Mund të kërkoni gjithashtu që një porosi të lihet te dera. Familja vendos çfarë i përshtatet dhe mund ta ndryshojë marrëveshjen.

4. Lëreni të hapur mundësinë për të thënë jo

Ndihma e mirë është e dakorduar. Pyetni përpara se të rregulloni sende personale, të ftoni vizitorë ose të publikoni një fotografi. Përgjigjja “jo sot” nuk ka nevojë për një shpjegim të gjatë.

Vazhdon në faqen tjetër →

Për këtë ide duhen disa fletë dhe mjete vizatimi të përshtatshme për fëmijën. Nuk ka rezultat të saktë dhe nuk ka nevojë të blini një komplet të veçantë. Një i rritur e përshtat aktivitetin sipas moshës dhe qëndron pranë gjatë përdorimit të materialeve.

Zgjidhni temën e muzeut

Mund të jetë “Gjërat që na pëlqejnë në shtëpi”, “Një ditë me shi” ose “Vendi ku do të donim të shkonim”. Nëse fëmija dëshiron një temë tjetër, përdoreni atë. Secili mund të bëjë një vizatim ose të tregojë çfarë do të vizatonte.

Krijoni tri pjesë

• Vizatimi: secili zgjedh diçka për ta paraqitur në fletë.
• Titulli: vendosni një emër të shkurtër ose kërkoni nga një i rritur ta shkruajë.
• Historia: plotësoni fjalinë “E zgjodha këtë sepse…”, nëse keni dëshirë.

Hapni ekspozitën

Vendosini fletët mbi tavolinë. Njëri bëhet udhërrëfyes dhe i prezanton vizatimet; pastaj ndërrojini rolet. Në vend të vlerësimeve, mund të pyesni: “Çfarë po ndodh këtu?” ose “Cilën pjesë do të ma tregosh?”

Për një version edhe më të thjeshtë

Zgjidhni një libër që e keni në shtëpi dhe tregoni secili një ilustrim që ju tërheq vëmendjen. Ose vizatoni të gjithë në të njëjtën fletë, me radhë. Aktiviteti mund të mbyllet kur pjesëmarrësit duan; nuk ka afat apo numër të detyrueshëm punimesh.

Në fund, vendosni bashkë cilat fletë dëshironi t’i ruani. Nuk është e nevojshme ta fotografoni ose ta publikoni ekspozitën. Mund të mbetet thjesht një histori e vogël e familjes suaj.

Një mbrëmje Hëna duket si një hark i hollë; një tjetër, si një rreth i ndritshëm. Para se ta emërtoni fazën, provoni një pyetje më të thjeshtë: “Çfarë po shohim sonte?” Për ta nisur këtë bisedë nuk duhet teleskop. Mjafton një pamje e lirë nga qielli dhe dëshira për ta krahasuar atë me një mbrëmje tjetër.

Tri gjëra që e ndryshojnë mënyrën si e shohim

• Hëna nuk e prodhon vetë dritën që shohim. Ajo pasqyron dritën e Diellit. Prandaj forma e pjesës së ndriçuar që shohim nga Toka ndryshon gjatë ciklit të saj.
• Në përgjithësi shohim të njëjtën anë të Hënës: ajo rrotullohet rreth vetes me të njëjtin ritëm me të cilin sillet rreth Tokës.
• Njollat e errëta që duken si “dete” nuk janë ujë. Janë fusha të mëdha shkëmbi vullkanik, të formuara nga lava që është ftohur. Emri i vjetër ka mbetur, edhe pse pamja të gënjen.

Bëjeni: katër takime me qiellin

Ndani një fletë në katër kuti dhe vizatoni nga një rreth në secilën. Në katër mbrëmje të ndryshme, kur Hëna shihet, dilni bashkë në një vend të sigurt ose shikoni nga dritarja. Shënoni datën dhe orën. Ngjyrosni pjesën që ju duket e errët dhe lini të bardhë pjesën e ndriçuar. Nëse ka re ose nuk e gjeni Hënën, shënojeni edhe këtë: ditari ruan atë që vëzhguat, jo atë që mendoni se duhej të shihnit.

Vazhdon në faqen tjetër →

Kur kaloni pranë Bibliotekës Kombëtare të Kosovës “Pjetër Bogdani”, provoni të ndaleni përpara se ta fotografoni. Çfarë ju bie në sy më parë: kupolat, format e ndërtesës apo rrjeta metalike? Për një shëtitje familjare, kjo mund të jetë pyetja që e kthen një ndalesë të zakonshme në një zbulim të vogël.

Tri hollësi për ta parë ndryshe

• Ndërtesën e projektoi arkitekti kroat Andrija Mutnjaković. Vetë biblioteka e përshkruan pamjen e saj përmes kupolave dhe mbështjelljes skeletore prej çeliku.
• Historia e institucionit nis më herët se ndërtesa që shohim sot në Prishtinë: Biblioteka Kombëtare u themelua më 25 nëntor 1944 në Prizren.
• Brenda, biblioteka veçon muret me mozaik, shkallët prej mermeri dhe dritën që hyn nga kupolat. Pra, një vizitë mund të nisë te format jashtë dhe të vazhdojë te materialet e drita brenda.

Bëjeni: detektivët e formave

Merrni një fletore dhe zgjidhni tri gjëra për të kërkuar nga jashtë: një formë të rrumbullakët, një vijë që përsëritet dhe një hije interesante. Secili vizaton vetëm një hollësi. Pastaj tregojani njëri-tjetrit pa thënë menjëherë ku e gjetët. A mund ta dallojë tjetri në ndërtesë?

Në faqen tjetër, projektoni një bibliotekë imagjinare. Ku do të vendoseshin dritaret? Si do të dukej dera? Jepini një emër dhe shtoni një fjali për librin e parë që do të donit të lexonit aty. Ky është propozim i redaksisë për shëtitjen tuaj, jo aktivitet i organizuar nga institucioni.

Vazhdon në faqen tjetër →

Para se të shfletoni librin e radhës bashkë, shikojani formën. A ka gjithmonë nevojë tregimi vetëm për fjalë dhe ilustrime? Në koleksionin historik të Library of Congress gjenden libra që e fusin lojën brenda vetë faqes. Tre shembuj e bëjnë këtë pyetje shumë konkrete.

Tre libra që nuk rrinë thjesht hapur

• Në “The Rocket Book”, Peter Newell e ndjek një raketë që kalon nëpër katet e një ndërtese. Vrima që shpon faqet e librit është pjesë e mënyrës si tregohet udhëtimi.
• “The Slant Book”, po nga Newell, ka formë paralelogrami. Faqet e pjerrëta i shkojnë për shtat historisë së një karroce që zbret një kodër.
• Te “Mother Goose Finger Plays” e Irene M. Cullison, vargjet shoqërohen me fotografi të pozicioneve të duarve. Lexuesi mund ta ndjekë vjershën edhe me gjeste.

Bëjeni: një libër që hapet si fizarmonikë

Merrni një fletë të gjatë dhe paloseni para e prapa në katër pjesë. Zgjidhni një personazh të thjeshtë: një kapelë që e merr era, një qen që kërkon topin ose një letër që udhëton nëpër qytet. Në panelin e parë vizatoni nisjen; në dy të tjerët, nga një ndalesë; në të fundit, mbërritjen.

Secili anëtar i familjes mund të bëjë një panel. Vendosni paraprakisht vetëm një hollësi që do të përsëritet, për shembull një vijë të kuqe që kalon nga një faqe te tjetra. Kur ta hapni të gjithë fletën, udhëtimi shfaqet njëherësh. Kur ta mbyllni, mund ta tregoni hap pas hapi.

Vazhdon në faqen tjetër →

Në një pikturë vjeshte, kungulli shpesh është një rreth portokalli me bisht. Por mjafton të shikoni disa fotografi për të parë sa gjëra lë jashtë ky vizatim: forma të zgjatura, sipërfaqe me gunga, ngjyra të zbehta dhe brinjë të thella. Kopshtet Botanike Mbretërore Kew na japin tri të dhëna për këtë botë të larmishme.

Tri fakte për t’i marrë me vete

• Në botanikë, kungulli është frut. Kew e përshkruan si frut të tipit “pepo”, me lëvore të fortë. Pra, mënyra si e grupojmë në kuzhinë nuk është e njëjtë me mënyrën si e përshkruan botanika.
• Kungulli, kastraveci dhe pjepri i përkasin së njëjtës familje botanike, Cucurbitaceae. Ngjashmëria familjare nuk do të thotë se janë e njëjta bimë.
• Edhe brenda llojit Cucurbita pepo, frutat mund të kenë pamje shumë të ndryshme: të rrumbullakëta, të gjata ose të sheshta e me gunga. Kew sqaron gjithashtu se emërtimet e zakonshme për kunguj përdoren për më shumë se një lloj botanik.

Bëjeni: portreti me tri hollësi

Shikoni fotografinë në këtë faqe. Zgjidhni një kungull dhe përshkruajeni pa e treguar me gisht: çfarë forme ka, çfarë ngjyre dhe si duket bishti? Tjetri përpiqet ta gjejë. Pastaj ndërroni rolet dhe kërkoni një hollësi që herën e parë nuk e vutë re.

Vazhdon në faqen tjetër →

“Çfarë të luajmë?” mund të marrë një përgjigje pa hapur dollapin e lodrave. Në përmbledhjen e UNICEF për aktivitete pa ekran gjenden lojëra që nisin me gjeste, me një fjali ose me një vështrim nga qielli. Këtu kemi zgjedhur tri ide dhe u kemi shtuar variante të redaksisë, që t’i përshtatni me mënyrën si ju pëlqen të luani.

1. Kafsha që nuk flet

Te loja e imitimit e UNICEF, njëri përfaqëson një kafshë dhe të tjerët përpiqen ta gjejnë. Mund të nisni me një mace që shtrihet ose një zog që hap krahët. Varianti ynë: raundin e parë përdorni vetëm duart; të dytin, vetëm një tingull. Njeriu që gjen përgjigjen propozon kafshën tjetër. Nëse dikush preferon, mund ta vizatojë.

2. Historia që nuk e di fundin

Një tjetër ide e UNICEF është tregimi me radhë: secili shton një fjali. Niseni, për shembull: “Sot, një ombrellë e kuqe trokiti në derë.” Kush erdhi me të? Çfarë kërkonte? Varianti ynë: pas një xhiroje, secili vizaton një objekt nga tregimi. Rreshtojini vizatimet dhe shikoni nëse mund ta ritregoni historinë në të njëjtin rend.

3. Reja me dy emra

UNICEF propozon edhe kërkimin e formave në re. Nga një vend i sigurt, zgjidhni një re që shihet qartë dhe tregoni çfarë ju kujton. Varianti ynë: secili jep dy emra krejt të ndryshëm për të njëjtën formë, si “anije” dhe “këpucë”. Nëse qielli është i mbuluar, përdorni një vijë të çrregullt të vizatuar në letër.

Vazhdon në faqen tjetër →